Ludzie starsi a Internet

Dzisiejszy świat społeczny oraz dyskurs o nim, związany jest ściśle z Internetem. Internet stał się „drugim wirtualnym światem” człowieka, a przestrzeń kultury symbolicznej przeniesiona została w ten „sztuczny świat”, co jest zarówno korzystne jak i niekorzystne dla możliwości czynnego uczestnictwa w życiu społeczno-kulturalnym. Wydaje się słuszna uwaga, że możliwość i umiejętność korzystania z Internetu stała się obecnie wyznacznikiem „jakości życia” ale również zagrożeniem realności przeżywania tego życia.

Zastanówmy się, jak w sytuacji cyfryzacji życia wygląda w Polsce sytuacja osób starszych.

Według badań CBOS’u [CBOS, 95/2019] jedna czwarta osób w wieku 65 lat i więcej w Polsce korzysta z Internetu. Oznacza to, że zdecydowana większość osób starszych w Polsce – 3/4 pozostaje offline. Średnia tygodniowa długość czasu korzystania z Internetu osób w tym wieku wynosi 8 godzin. Spośród osób starszych korzystających z Internetu 82% z nich łączy się z siecią za pomocą takich urządzeń jak: telefon komórkowy, laptop, netbook, tablet. Dalej możemy zauważyć, że 23% osób starszych „w zasadzie jest cały czas online, cały czas otrzymuje informacje i reaguje na wiadomości”, natomiast 77% – zdecydowana większość „na ogół uruchamia aplikacje internetowe tylko wówczas, kiedy chce coś zrobić np. coś sprawdzić lub skontaktować się z kimś”. W porównaniu do roku 2018 na podstawie analogicznego badania CBOS’u [CBOS, 62/2018] można zauważyć, że odsetek korzystających z Internetu osób w wieku 65 lat i więcej wzrósł o jeden punkt procentowy, natomiast czas korzystania z Internetu w tygodniu wzrósł o pół godziny, a osób starszych będących cały czas online wzrósł o 9%.

Z tego samego badania CBOS’u możemy wnioskować o aktywności seniorów w sieci. Okazuje się, że 72% osób starszych, korzystających z Internetu, czytało internetowe wersje gazet, czasopism lub internetowe portale informacyjne; 41 % oglądało przez Internet telewizję, filmy, seriale, nagrania wideo; 27% słuchało przez Internet radia a 25% czytało blogi. Mniejszy odsetek seniorów online – 11% zamieszczało w Internecie zrobione przez siebie zdjęcia, filmy oraz oglądało w Internecie transmisje realizowane i nadawane na żywo przez innych użytkowników [CBOS, 95/2019]. Internet dla osób starszych jest więc głównie kanałem informacji, w mniejszym stopniu jest narzędziem dzielenia się własnymi informacjami/zasobami (np. zdjęcia) z innymi użytkownikami Internetu. Seniorzy online podejmują również aktywność polegającą na komunikowaniu się z innymi w sieci [CBOS, 95/2019]: połowa z nich kontaktowała się z innymi przez komunikator internetowy, 29% prowadziła rozmowy telefoniczne przez Internet a 18% dokonała wpisów na forach, w serwisach społecznościowych. Zdecydowana mniejszość seniorów, bo tylko 2% grała w sieci. Spośród seniorów korzystających z Internetu, 37% z nich jest zarejestrowanych na portalach społecznościowych. Dla porównania młodych internautów w wieku 18-24 lata na portalach społecznościowych jest zarejestrowanych 96%, im więc użytkownik Internetu jest młodszy tym bardziej jest pewne, że posiada profil na portalu społecznościowym. Również internetowe znajomości dominują wśród młodych użytkowników Internetu [CBOS, 95/2019], tylko 8% seniorów online poznało kogoś przez Internet a 5% spotkało się z taką osobą (wśród osób w wieku 18-24 lata poznało kogoś przez Internet – 62% i odpowiednio 42% spotkało się ze „znajomym” z Internetu). Można stwierdzić, że seniorzy prowadzą „ostrożne” życie wirtualne, nie popadają w wirtualny świat „bez końca”.

Istotnym ułatwieniem jakie daje nam Internet, jak też zagrożeniem, jest możliwość zakupów online. Z badań wynika [E-commerce w Polsce oczami internautów, 2019], że osoby starsze (50+) stanowią jedną czwartą wszystkich internautów robiących zakupy w sieci. Osoby starsze najczęściej wybierają następujące produkty w sprzedaży online: odzież, dodatki, akcesoria – 60%; obuwie – 47%, książki, płyty, filmy – 46%, produkty farmaceutyczne – 45%, sprzęt RTV\AGD – 43%, kosmetyki/perfumy – 41%, bilety do kina/teatru – 37% a najrzadziej: oprogramowanie komputerowe – 11%. Najczęściej seniorzy wymieniają następujące e-sklepy: Allegro – 76%, Olx – 30%, Ceneo – 10%, Amazon – 7%. Ponadto seniorzy do robienia zakupów przez Internet najczęściej używają: komputera przenośnego (laptopa) – 74%, komputera stacjonarnego – 54%, smartfonu – 33% oraz tabletu – 14%. W porównaniu do innych grup wieku, seniorzy wybierają częściej: produkty farmaceutyczne, książki, płyty, filmy oraz bilety do kina/teatru.

Powyżej przytoczone wyniki badań wskazują, że Internet nie jest już dla osób starszych w Polsce światem niedostępnym, do którego podchodzi się z lękiem. Stale powiększa się ilość seniorów będących online. Tendencji wszechstronnej informatyzacji życia nie da się zapobiec i nie ma również powodów, aby jej zapobiegać. Internet jest narzędziem dla człowieka, które może mu służyć w wielu dziedzinach życia. Z tych powodów trzeba pamiętać, że zdecydowana większość seniorów (¾ badanych) jest poza Internetem. Z tej racji istnieje ryzyko wykluczenia cyfrowego dużej części społeczeństwa polskiego. Wykluczenie cyfrowe w społeczeństwie informacyjnym jest problemem społecznym oddziaływującym negatywnie wobec osób mu podlegających. Pozbawia wielu możliwości uczestnictwa w sferze kulturowej, społecznej i ekonomicznej. Podstawowym problemem osoby starszej, która chce dotknąć wirtualnego świata jest brak podstawowej kompetencji informatycznej, którą ludzie w wieku średnim nabywają na drodze doświadczeń zawodowych i edukacyjnych. Wydaje się istotnym, aby ludzie młodzi podeszli z cierpliwością i wyrozumiałością do osób starszych, ucząc ich internetowego abecadła.

dr Piotr Szulich

Źródła:
Komunikat z badań – Korzystanie z Internetu,  CBOS, Nr 95/2019, lipiec 2019.
Komunikat z badań – Korzystanie z Internetu,  CBOS, Nr 62/2018, maj 2018.
E-commerce w Polsce oczami internautów, https://www.gemius.pl/e-commerce-aktualnosci/raport-e-commerce.html.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *