Zasada domniemania niewinności w polskim prawie karnym

Praktycznie każdego dnia w radio, telewizji czy prasie otrzymujemy informacje dotyczące zatrzymań osób podejrzanych o popełnienie czynów zabronionych, stanowiących przestępstwa lub wykroczenia. Równie często opinia publiczna uznaje takie osoby, jako winne popełnienia zarzucanych im czynów, bez znajomości materiału dowodowego zebranego w sprawie, wyjaśnień samego podejrzanego, okoliczności sprawy i mnóstwa innych faktów jej towarzyszących a mających niejednokrotnie kluczowe znaczenie dla jej przyszłego rozstrzygnięcia, którym zajmie się Sąd rozpatrujący sprawę. A co z zasadą domniemania niewinności?

Oskarżonego uważa się za niewinnego, dopóki wina jego nie zostanie udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem. To naczelna zasada postępowania karnego wyrażona w artykule 5 § 1 kodeksu postępowania karnego, która kształtuje postępowanie karne, którego zadaniem jest przede wszystkim wykrycie sprawcy przestępstwa i pociągnięcie go do odpowiedzialności karnej oraz ukształtowanie procesu karnego w taki sposób, aby osoba niewinna nie poniosła tej odpowiedzialności.

Zasada domniemania niewinności jest także zasadą konstytucyjną uregulowaną w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP i zasadą prawa międzynarodowego uregulowaną w art. 10 Europejskiej Karty Praw Człowieka a to obliguje społeczeństwo, czyli każdy podmiot – osoby fizyczne, organy administracji, organy kierujące instytucjami i organizacjami społecznymi oraz media (prasę, telewizję, radio itp.), do jej stosowania w życiu codziennym.

Domniemanie niewinności oznacza nic innego jak to, że oskarżony w procesie karnym jest niewinny, a jego wina musi mu być udowodniona i stwierdzona prawomocnym wyrokiem karnym. Omawiana zasada uniemożliwia uznania winy czy zastosowania jakichkolwiek sankcji karnych bez przeprowadzenia rzetelnego procesu karnego przed właściwym Sądem

Wskazana zasada jest ściśle powiązana z zasadą in dubio pro reo ( art. 5 § 2 kpk), która stanowi, że wszelkie niedające się usunąć wątpliwości rozstrzyga się na korzyść oskarżonego. Sąd na rozprawie, na której po jednej stronie jest oskarżony a po drugiej oskarżyciel przeprowadza postępowanie dowodowe. Rozprawa kończy się wydaniem wyroku, w którym Sąd orzeka o winie. Przeprowadzenie takiego postępowania może zakończyć się dwojako. Oskarżony może zostać uznany winnym popełnienia zarzucanych mu czynów – kiedy nastąpi udowodnienie stawianych mu zarzutów, bądź może zostać uniewinniony – kiedy jednak zebrany materiał dowodowy nie pozwoli na przypisanie sprawcy winy. Istotą wskazanej zasady jest to, iż jeżeli istnieją w sprawie wątpliwości, których w ogóle nie da się usunąć poprzez to wątpliwości te należy rozstrzygać na korzyść oskarżonego

Zasada zwana in dubio pro reo związana z zasadą domniemania niewinności jest de facto jej konsekwencją, co daje gwarancję, że udowodnienie winy sprawcy musi być całkowite, pewne i wolne od wszelkich wątpliwości, a do momentu wydania prawomocnego wyroku należy oskarżonego traktować za niewinnego. Oczywistym jest przy tym, że nie można narzucić nikomu przekonania o winie czy niewinności drugiego człowieka, bowiem jest to ukształtowane w psychice ludzkiej w sposób swobodny i żadne zakazy i nakazy tego nie zmienią. Warto jednak pamiętać, że żyjemy w państwie prawa a zasady są po to by ich przestrzegać, a nie je łamać.

adw. Karolina Golik, adw. Ewelina Obara

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *